De kruisbes, een column van Fred de Vries

Bekijk een grotere versie van deze afbeelding

De kruisbes (Ribes uva-crispa) behoort tot het geslacht Ribes en daarmee is hij in goed en gezond gezelschap. Van de circa 150 soorten binnen dit geslacht worden er in Nederland een drietal in het wild, in de tuin en in de kweek (als die term bestaat) aangetroffen: de zwarte bes (Ribes nigrum), de aalbes (Ribes rubrum) en de kruisbes.

Het hele geslacht bewoont wereldwijd de koele en gematigde streken van Europa, Azië en noordelijk Afrika maar ook in de Zuid-Amerikaanse Andes worden enkele familieleden aangetroffen. De kruisbes heeft een leefgebied dat eigenlijk grenst aan dat van de zwarte bes en de aalbes. Hij houdt dus van een iets knusser klimaat en vaak wordt gemeld dat hij alleen in Zuid-Limburg in het wild in Nederland aanwezig was. Die claim is niet helemaal waar want hij is al eeuwenlang bekend uit de duinen van de Noordzeekusten.

De kruisbes houdt van een lichte, humusrijke ondergrond en is een laagblijvende doornstruik, die al in het begin van de lente bloeien kan. Herkenbaar zijn de kleine bloemtrosjes en de daaruit voorkomende bessentrosjes.

Het eerste deel van zijn wetenschappelijke naam, Ribes, is van Perzische oorsprong want riwas was daar de plaatselijke naam voor rabarber. De rabarber is een zure plant en daar werden nogal wat medische toepassingen voor verzonnen. In de Middeleeuwen was verse rabarber maar lastig te krijgen en werd er in Spanje een vervangend middel gemaakt dat gebruik maakte van zure bessen. De naam riwas werd dus gewoon getransplanteerd van rabarber naar bessen. De woorden ‘bes’ en ‘appel’ zijn de enige oorspronkelijke namen van vruchten die in onze taal oeroud zijn. Het tweede deel, uva-crispa, is een tweeledig woord uit het Latijn: uva betekent ‘druif’ en crispa komt van crispus dat ‘krul’ betekent. Samen is dat dus ‘behaarde druif’ en het verklaart dat kruisbessen vaak behaard zijn.

De kruisbes zit natuurlijk boordevol vitamine C en dat wisten ze in de Middeleeuwen ook al. Op het Engelse platteland wordt de kruisbes zelfs nu nog fea-berry (koortsbes) genoemd. Dat de bessen al eeuwenlang gebruikt werden om koorts te bestrijden, herinnert ons ook aan de flesjes rode bessensap van De Betuwe die onze ouders voor ons kochten als we vroeger koortsig waren. Niets verandert echt.

Wat echter nog niet overal bekend is, is dat de pitjes van de kruisbes ook gezond zijn want die bevatten nogal wat omega-3-vetzuren. Dat zijn meervoudig onverzadigde vetzuren die noodzakelijk zijn om lichaam en geest optimaal te laten functioneren.

Als je dus ooit de vraag krijgt of je sap uit de fles of uit de bes wilt consumeren dan moet het antwoord altijd zijn: doe mij maar die gezondere bes.

Meer weten over Fred de Vries? Volg Fred de Vries op Twitter.
Of lees zijn boeken:
Gevaarlijke planten van Fred de Vries (link naar Bol.com).
De Cranberry van Fred de Vries (link naar Bol.com).

Deze foto is gemaakt door net_efekt.

Over deze site

Kruisbes.nl is een site van Okke Amerongen. Lees meer over Kruisbes.nl of volg Okke op:

• Twitter
• Facebook